Siêu âm báo thai nhỏ hơn tuổi: khi nào cần lo?

Trả lời ngắn: Thai được gọi là nhỏ khi cân nặng ước tính hoặc vòng bụng dưới bách phân vị thứ 10, tức thuộc nhóm 10% bé nhỏ nhất cùng tuổi thai. Nhiều bé nhỏ chỉ vì thể tạng và hoàn toàn khỏe. Siêu âm Doppler giúp bác sĩ phân biệt bé nhỏ mà khỏe với bé đang thiếu nuôi dưỡng từ bánh nhau.

“Bách phân vị” nghĩa là gì?

Hãy tưởng tượng xếp 100 em bé cùng tuổi thai theo thứ tự từ nhỏ đến lớn. Bé ở bách phân vị thứ 10 thì lớn hơn 9 bé và nhỏ hơn 90 bé. Dưới bách phân vị thứ 10 là nhóm nhỏ; dưới bách phân vị thứ 3 là nhóm rất nhỏ, cần theo dõi kỹ hơn.

Hai kiểu thai nhỏ rất khác nhau

• Nhỏ do thể tạng: Bé nhỏ đều từ đầu đến chân, lớn đều qua các lần siêu âm, dòng máu trên Doppler bình thường. Thường gặp khi bố mẹ nhỏ người. Bé khỏe, chỉ là nhỏ.

• Thai chậm tăng trưởng: Bánh nhau không chuyển đủ oxy và dinh dưỡng, nên bé chậm lại so với chính mình ở lần siêu âm trước. Đây là nhóm cần theo dõi sát.

Điều đầu tiên bác sĩ kiểm tra: tuổi thai đúng chưa?

Tuổi thai chính xác nhất khi được tính bằng siêu âm 3 tháng đầu, dựa vào chiều dài đầu–mông của bé. Nếu tuổi thai bị tính lớn hơn thực tế, bé sẽ “nhỏ” trên giấy dù hoàn toàn bình thường. Vì vậy mẹ nên giữ lại kết quả siêu âm đầu tiên.

Doppler cho bác sĩ biết điều gì?

Doppler là siêu âm đo dòng máu chảy, không đau và không hại cho bé. Bác sĩ thường đo ở động mạch rốn, nơi máu đi từ bé về bánh nhau, và động mạch não giữa của bé. Khi bánh nhau làm việc kém, dòng máu ở dây rốn thay đổi trước, và bé tự dồn máu ưu tiên cho não. Những thay đổi này giúp bác sĩ biết bé đang ổn hay cần can thiệp.

Theo dõi và thời điểm sinh

Tùy mức độ, bác sĩ sẽ hẹn siêu âm Doppler mỗi 1–2 tuần hoặc dày hơn. Hội Y học Bà mẹ – Thai nhi Hoa Kỳ (SMFM) khuyến cáo thời điểm sinh như sau:

• Dưới bách phân vị 10, Doppler bình thường: 38–39 tuần

• Dưới bách phân vị 3, hoặc Doppler động mạch rốn tăng trở kháng: 37 tuần

• Mất dòng máu cuối tâm trương ở động mạch rốn: 33–34 tuần

• Dòng máu cuối tâm trương đảo ngược: 30–32 tuần

Bác sĩ sẽ cân nhắc từng trường hợp, giữa nguy cơ khi bé ở lại trong bụng mẹ và nguy cơ của sinh non.

Mẹ có thể làm gì?

• Khám và siêu âm đúng hẹn; đó là cách bảo vệ bé tốt nhất.

• Để ý cử động thai mỗi ngày.

• Không hút thuốc, tránh khói thuốc; kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết nếu có bệnh.

• Ăn uống đủ chất là cần, nhưng ăn thật nhiều không làm bé lớn nhanh hơn khi nguyên nhân nằm ở bánh nhau.

Đi khám ngay khi

• Bé đạp ít hơn hẳn mọi ngày

• Đau đầu nhiều, nhìn mờ, phù mặt và tay (dấu hiệu của tiền sản giật)

• Ra máu hoặc đau bụng

Tài liệu tham khảo

1. Society for Maternal-Fetal Medicine. Consult Series #52: Diagnosis and management of fetal growth restriction. Am J Obstet Gynecol. 2020;223(4):B2–B17.

2. Lees CC, et al. ISUOG Practice Guidelines: diagnosis and management of small-for-gestational-age fetus and fetal growth restriction. Ultrasound Obstet Gynecol. 2020;56:298–312.

Người viết: ThS. BS Nội trú. BSCKI. Đặng Trần Công Thành, Bác sĩ Sản Phụ khoa.

Bài viết là thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp. Mỗi thai kỳ mỗi khác; hãy trao đổi với bác sĩ đang theo dõi cho mình.